به گزارش خبرگزاری حوزه از تهران، حجتالاسلام والمسلمین رهدار، عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع)، روز شنبه در برنامه تلویزیونی «آفتاب شرقی» با اشاره به آیه شریفه «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا» اظهار کرد: این آیه از جمله آیاتی است که مبنای اصلی بسیاری از نظریهپردازان وحدت اسلامی قرار گرفته و از سه کلیدواژه مهم برخوردار است؛ «حبلالله»، «جمیعاً» و «ولا تفرقوا» که در کنار یکدیگر، تصویری جامع از مفهوم وحدت اسلامی ارائه میکنند.
وی افزود: نخستین مسئله این است که باید بهدرستی بفهمیم «حبلالله» چیست؛ زیرا خداوند از ما خواسته است که همگی حول حبلالله اعتصام داشته باشیم. در برخی روایات، حجج الهی، معصومین(ع)، امامان و اولیای الهی به عنوان حبلالله معرفی شدهاند.
حجت الاسلام والمسلمین رهدار ادامه داد: «حبل» مانند نخ تسبیح است که مهرهها را در کنار یکدیگر جمع میکند. اگر مهرههای تسبیح کنار یکدیگر قرار گرفته باشند اما نخ تسبیحی در کار نباشد، دیگر آن مجموعه عنوان خاص تسبیح و کارکردی را که بر آن مترتب است، نخواهد داشت. بنابراین اگر افراد و گروهها حول ولی الهی و معصوم جمع نشوند، یا اساساً اجتماع مطلوب شکل نمیگیرد یا اگر اجتماعی هم شکل بگیرد، آن اجتماع مورد نظر و مطلوب خداوند نیست.
وی تصریح کرد: خداوند از ما نخواسته است که حول گناه یا طاغوت وحدت کنیم؛ بلکه اعتصام باید حول حبلالله باشد. بنابراین باید ببینیم وحدت و وفاق اجتماعی خود را واقعاً حول چه چیزی باید بسنجیم و رقم بزنیم؛ آیا باید حول ایده یک کارگزار سیاسی یا یک مسئول شکل بگیرد یا حول ولی جامعه؟ قرآن کریم راه را مشخص کرده و میفرماید باید سراغ حبلالله بروید.
عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع) خاطرنشان کرد: فردی که مردم را به سوی او ارجاع میدهند باید واقعاً قابلیت استناد و ارجاع به خداوند را داشته باشد و دعوتکننده به سوی خدا باشد. حبلالله یعنی طریق اتصال به خدا. اگر فردی به عنوان روشنفکر غربزده، سعادت حتی دنیایی بشر را در پیروی از قوانین نظام حقوق بینالملل یا هماهنگ شدن با جهان ــ با این تلقی که منظور از جهان، ابرقدرتها هستند ــ معرفی کند، نمیتوان به چنین چیزی اعتماد و تمسک کرد؛ زیرا تمسک ما باید حول حبلالله باشد.
«جمیعاً»؛ وحدت باید صورت جمعی پیدا کند
حجت الاسلام والمسلمین رهدار با اشاره به بخش دیگری از آیه شریفه گفت: خداوند میفرماید «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا». وحدت، تکلیفی است که ابتدا و بالذات متوجه تکتک انسانهاست، اما صورت تام و تمام آن در جامعه زمانی محقق میشود که اجتماع شکل بگیرد؛ یعنی این اعتصام باید «جمیعاً» صورت بگیرد.
وی افزود: اگر هر گروهی حول یک فرد، یک جریان یا یک اندیشه جمع شوند، این نوع جمع شدن، مطلوب آیه شریفه نیست. آیه میفرماید «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا»؛ یعنی مؤمنان، کسانی که خدا را قبول دارند، باید به صورت جمعی حول این حبل الهی گرد هم آیند و خروجی چنین اجتماعی، «امت» است.
این استاد دانشگاه اظهار کرد: اگر حول حبلالله جمع نشویم، امت تولید نمیشود. بنابراین «جمیعاً» صرفاً یک قید نحوی نیست، بلکه یک رویکرد و دستور اجتماعی است که ساخت امت را رقم میزند.
وی با اشاره به سابقه تاریخی طرح ایده وحدت اسلامی گفت: این مسئله بیش از یک قرن است که از زمان سیدجمالالدین اسدآبادی به این سو، از سوی مصلحان اجتماعی مطرح شده و افراد مختلف درباره آن سخن گفته، قلم زده، کنگره برگزار کرده و تلاشهای زیادی انجام دادهاند؛ اما باید پرسید آیا خروجی این تلاشها و نظریهها، شکلگیری امت اسلامی بوده است یا خیر؟ اگر چنین خروجیای حاصل نشده باشد، باید پذیرفت که در این فرمول، بخشی از کار دچار اشکال است؛ زیرا وحدت باید در نهایت به شکلگیری امت منجر شود.
وحدت بدون تاریخ و غایت مشترک، امتساز نیست
حجت الاسلام والمسلمین رهدار در ادامه با اشاره به مفهوم امت و ملت بیان کرد: حتی جامعهشناسان نیز هنگامی که درباره ملت سخن میگویند، مجموعهای از مردم را ملت میدانند که دارای تاریخ مشترک، مسائل اساسی مشترک و غایت مشترک باشند. با توجه به این تعریف، میتوان دریافت که هر اجتماعی الزاماً امت یا حتی ملت نیست.
وی افزود: برای نمونه، درباره جامعهای مانند جامعه رژیم صهیونیستی نمیتوان به سادگی از مفهوم امت سخن گفت و حتی در برخی تعاریف، اطلاق عنوان ملت نیز با دشواری مواجه است؛ زیرا افراد تشکیلدهنده آن از جغرافیاهای مختلفی مانند روسیه، لهستان، کشورهای اروپایی، ایران و مناطق دیگر آمدهاند و الزاماً تاریخ قومی مشترکی ندارند. حداکثر میتوان درباره اشتراک دینی بخشی از آنان سخن گفت که به آیین یهود باورمند بودهاند، اما این امر به تنهایی به معنای داشتن یک تبار قومی و تاریخی مشترک نیست.
عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع) تأکید کرد: وحدتی که قرآن کریم مطرح میکند، ابتدا باید حول ولی الهی و به تعبیر آیه، حول حبلالله شکل بگیرد. اگر مصداقی از حبلالله به ما معرفی شود یا خودمان فرد یا جریانی را مصداق حبلالله بدانیم، اما در انتساب و ارتباط آن فرد با خداوند دچار تردید شویم، در این صورت اعتصام قرآنی تحقق پیدا نمیکند.
«جمیعاً» به معنای شکلگیری یک اجتماع واقعی است
حجت الاسلام والمسلمین رهدار در تشریح دومین کلیدواژه آیه گفت: «جمیعاً» به این معناست که حول ولی الهی نباید به صورت فردی و پراکنده حرکت کرد. تکلیف در ابتدا متوجه فرد است، اما تحقق کامل این تکلیف زمانی اتفاق میافتد که جمعی حول ولیالله گرد هم آیند.
وی ادامه داد: جمیعاً تنها به این معنا نیست که تعداد افراد از یک نفر بیشتر باشد؛ بلکه در عرف نیز وقتی از «جمعیت» سخن میگوییم، معمولاً منظور یک اجتماع قابل توجه و اکثریت جامعه است. بنابراین اکثریت جامعه باید حول ولی الهی گرد هم بیایند.
این استاد حوزه و دانشگاه خاطرنشان کرد: البته طبیعی است که در هر جامعهای استثناهایی وجود داشته باشد؛ ممکن است افرادی هنوز به بلوغ نظری لازم برای شناخت ولی و حبلالله نرسیده باشند یا از نظر ایمان به اندازهای رشد نکرده باشند که خود را قانع کنند سلوک عملیشان را حول ولی الهی قرار دهند.
«ولا تفرقوا»؛ وحدت پس از تحقق باید صیانت شود
حجت الاسلام والمسلمین رهدار با اشاره به سومین کلیدواژه آیه شریفه گفت: پس از اینکه اعتصام صورت گرفت، خداوند میفرماید «وَلَا تَفَرَّقُوا»؛ یعنی نباید تفرقه شکل بگیرد. گاهی ممکن است یک امت یا ملت حول یک ولی جمع شوند، اما پس از مدتی بر اثر تضاد منافع یا برداشتهای مختلف از ولی، از یکدیگر فاصله بگیرند و اجتماع خود را از دست بدهند.
وی افزود: بشر این مسئله را در طول تاریخ تجربه کرده است و مسلمانان نیز یکی از روشنترین نمونههای آن را در صدر اسلام تجربه کردند. مسلمانان در دوران پیامبر اکرم(ص) حول وجود ایشان جمع شدند و یک اعتصام جمعی شکل گرفت، اما پس از رحلت رسول خدا(ص)، تفرقه ایجاد شد و آن اجتماع حول ولیای که پیامبر(ص) برای جامعه پس از خود معرفی کرده بود، به شکل مطلوب ادامه پیدا نکرد.
این استاد دانشگاه تصریح کرد: نتیجه این تفرقه، وضعیتی شد که آثار آن تا امروز نیز ادامه دارد و مسلمانان همچنان هزینههای آن جدایی و تفرقه را میپردازند.
وحدت اسلامی باید به ساخت امت و صیانت از آن منجر شود
عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم(ع) در جمعبندی سخنان خود گفت: این سه کلیدواژه در آیه شریفه «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا» میتواند درک جامعی از مفهوم وحدت به ما ارائه دهد.
وی خاطرنشان کرد: نخست، وحدت باید حول حبل الهی شکل بگیرد؛ یعنی حول انسانی که بتوان با اطمینان او را به خداوند منتسب کرد و او را طریق اتصال به خدا دانست. دوم، این وحدت باید صورت جمعی داشته باشد و مؤمنان به صورت اجتماعی حول ولی الهی گرد هم آیند و امت را شکل دهند. سوم، پس از تحقق این وحدت نیز باید از آن صیانت کرد تا اختلافها و تفرقهها بار دیگر این اجتماع را از هم نگسلد.
حجت الاسلام والمسلمین رهدار تأکید کرد: وحدت اسلامی در منطق قرآن صرفاً به معنای کنار هم قرار گرفتن گروهها و افراد نیست، بلکه وحدتی هدفمند است که باید حول حبلالله شکل بگیرد، به ساخت امت منجر شود و پس از تحقق نیز از آن در برابر عوامل تفرقه و گسست صیانت شود.
انتهای پیام/
نظر شما